Wahhabisme: wat is het en waarom is het belangrijk?
De islamitische beweging gaat meer dan een millennium terug, maar heeft een wijdverbreide moderne betekenis
De Al-Nuri-moskee in Mosul, verwoest door de Islamitische Staat tijdens zijn terugtrekking uit de stad. Wahhabisme is beschuldigd van het inspireren van IS
Ahmad Al-Rubaye/AFP/Getty Images
Het heet een ' dodelijke geschriften ', de inspiratie voor Islamitische Staat en ' de belangrijkste bron van wereldwijd terrorisme '. Maar wat is het wahhabisme precies en waarom is het zo controversieel?
Een terugkeer naar een 'zuiverere' vorm van islam
Het wahabisme is een conservatieve beweging binnen de soennitische tak van de islam. Het is vernoemd naar de oprichter, theoloog Mohamed ibn Abdul Wahhab, die in de 18e eeuw werd geboren in wat nu Saoedi-Arabië is.
Wahhab pleitte voor een terugkeer naar een 'zuiverere' vorm van de islam, met de nadruk op de oorsprong en de absolute soevereiniteit van God. Dat betekent het verbieden van de cultus van heiligen en het verbieden van tabak, alcohol en scheren. Hun moskeeën zijn eenvoudig en het bijwonen van openbare gebeden wordt strikt gehandhaafd.
Waar wordt het wahabisme beoefend?
Wahhabisme wordt op grote schaal beoefend in Saoedi-Arabië, maar heeft zich sindsdien verspreid. De term Wahhabisme wordt vaak als denigrerend gezien - volgelingen werden het eerst genoemd door hun tegenstanders. Velen noemen zichzelf daarom liever salafi's, in verwijzing naar de salaf - de eerste, tweede en derde generatie mensen die leefden in de tijd van de profeet Mohammed. Anderen noemen zichzelf gewoon moslim, hoewel, zoals The Independent zegt, dit impliceert dat 'moslims die hun specifieke interpretatie van de islam niet delen, helemaal geen echte moslims '. In 2015 schatten moslims in Groot-Brittannië dat: 8,6 procent van de Britse moskeeën waren salafistische .
Hoe sloeg het aan?
Het wahabisme zorgde voor zijn moderne voortbestaan, grotendeels door de steun van de Saoedische koninklijke familie te krijgen. De beweging heeft een langdurige alliantie met de familie die teruggaat tot 1744 en helpt bij het stichten van de eerste Saoedische staat, de BBC rapporten.
Het wahhabisme vond nieuw leven in de 20e eeuw toen Abdulaziz ibn Saud (die regeerde van 1932 tot '53) het aangreep als een manier om de onhandelbare stammen te verenigen. In 1979 zag de familie het tactische gebruik ervan als onderdeel van een anti-Sovjet-campagne in Afghanistan en moedigde jonge moslimmannen aan om daarheen te reizen om een jihad tegen de Russen te strijden. De Saoedi's begonnen veel geld uit te geven aan moskeeën, propaganda en onderwijs om het geloof te verspreiden.
Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken schat dat Riyad de afgelopen 40 jaar meer dan $ 10 miljard heeft geïnvesteerd in liefdadigheidsinstellingen als onderdeel van een programma om de reguliere soennitische praktijken te vervangen door een meer extremistisch merk.
Wat is het probleem?
Het wahhabisme staat bekend als een intolerante en agressieve vorm van de islam, zowel door moslims als door buitenstaanders. Door het salafisme te noemen, zeggen sommige moslims dat volgelingen zich hebben toegeëigend en verkeerd hebben geïnterpreteerd wat zij als de 'pure' islam beschouwen.
De beweging werd vanaf het begin geassocieerd met geweld: Wahhab zelf werd uit zijn geboortestad verdreven vanwege zijn pogingen tot puriteinse hervormingen en voor het aanvallen van de graven van vroege moslims; jihad werd uitgeroepen tegen moslims die weigerden de gewoonten van de salaf over te nemen. Na de dood van Wahhab werden zijn volgelingen gewelddadiger, moordden ze door het land en in 1803 dwongen ze Mekka zich over te geven.
In 2013 verklaarde het Europees Parlement van Straatsburg dat salafisme/wahabisme de belangrijkste bron van wereldwijd terrorisme is, met een rapport dat dit in verband brengt met de aanslagen in Benghazi en de oorlog in Syrië, naast andere wreedheden. Volgens de Daily Telegraph is zo'n 15 tot 20 procent van de 10 miljard dollar die Saoedi-Arabië opzij heeft gezet om zijn favoriete vorm van islam te promoten, naar Al-Qaeda en andere gewelddadige jihadisten gegaan.
Volgens de nieuwe staatsman , wordt het wahabisme ook beschuldigd van het vormen van de wortel van de ideologie van de Islamitische Staat, en dat is waarom het zo'n hoofdpijn is geworden voor zowel westerse als islamitische leiders.
Het is ook niet alleen in het Midden-Oosten. Vorige maand beweerde een rapport van de Henry Jackson Society dat Wahabistische Saoedische financiering extremisme in het VK sponsorde, en dat het 'voornamelijk de vorm had aangenomen van schenkingen aan moskeeën en islamitische onderwijsinstellingen, die op hun beurt gastheer waren voor extremistische predikers en de verspreiding van extremistische literatuur.'
Volgens de bewaker , voegde het eraan toe: 'Een aantal van de meest serieuze islamitische haatpredikers van Groot-Brittannië zitten binnen de salafistisch-Wahhabi-ideologie en zijn verbonden met extremisme dat vanuit het buitenland wordt gesponsord, hetzij door in Saoedi-Arabië te hebben gestudeerd als onderdeel van studiebeursprogramma's, of door te zijn voorzien van extreme literatuur en materiaal in het VK zelf.'
Wat zegt de andere kant?
De grootmoefti van Saoedi-Arabië heeft verklaard dat 'de ideeën van extremisme, radicalisme en terrorisme op geen enkele manier tot de islam behoren'.
In een opiniestuk voor de New York Times vorig jaar zei een waarnemer dat het wahabisme in het Westen een 'boeman' was geworden en dat de beweging de schuld geven van terrorisme een 'gevaarlijke rode haring' was. Het zei bijvoorbeeld dat de meeste Taliban afkomstig zijn van een andere islamistische stam die bekend staat als Deobandis, en dat al-Qaeda ook een ander geloof aanhangt.
Wat nu?
IS is de laatste tijd achterop geraakt, waarbij de groep Mosul verloor aan Iraakse troepen. Toch blijven de extremisten een kracht waarmee rekening moet worden gehouden.
Gedurende de laatste zes maanden, de bewaker rapporten, heeft de regering van Theresa May haar eigen rapport opgesteld over de buitenlandse financiering van extremisme. De vertraging, beweren critici, komt omdat het zich richt op Saoedi-Arabië, een belangrijke handelspartner.
Vorige maand oordeelde een hooggerechtshof in het Verenigd Koninkrijk dat de regering wapens mag blijven verkopen aan: Saoedi-Arabië . Groot-Brittannië is geweest zwaar bekritiseerd voor de verkoop van wapens ter waarde van miljarden ponden aan het land, dat in Jemen een oorlog bij volmacht heeft uitgevochten tegen Iran en de Houthi-rebellen.
